Politiek

Weet jij wat tolerantie inhoudt?

Voltaire, Coornhert, John Locke, Pierre Bayle; zij waren grote denkers die tolerantie bepleitten. Tegenwoordig wordt het begrip ‘tolerantie’ vaak en snel gebruikt. Echter, naar mijn mening vindt er een taalverslonzing plaats van dit begrip, wat een maatschappelijk probleem vormt. Tolerantie heeft namelijk betrekking op verschillende aspecten. Er zal aandacht worden besteed aan het ethische deel van de vrijheid van meningsuiting, namelijk de ‘tolerantie’ en de ‘verdraagzaamheid’ van de vrijheid van expressie. In hoeverre heeft tolerantie invloed op de vrijheid van expressie en wordt deze vrijheid hierdoor beperkt of juist verbreed?

De oorspronkelijke betekenis van het woord betekent het ‘verdragen’ van meningen waarmee men het niet eens is, maar die toch als meningen moeten worden gedoogd (Cliteur, 2016). Vandaag de dag weten heel veel mensen eenvoudigweg niet meer wat tolerantie inhoudt. Een essentieel kenmerk van tolerantie is dat het allereerst betrekking heeft op meningen. Het is belangrijk dat een relatie met een mening kan worden gelegd. Volgens Cliteur wordt het begrip tegenwoordig foutief gebruikt.

Ten tweede heeft tolerantie betrekking op meningen waarmee men het niet eens is. Hierdoor kan worden gesteld dat wie tolerantie bepleit ten aanzien van een mening waarmee men het zelf eens is, eigenlijk geen tolerantie bepleit. Tolerantie is namelijk de deugd van het ‘verdragen’, maar dan moet er wel iets te verdragen zijn.

Een voorbeeld. Wanneer een aanhanger van GroenLinks zou zeggen dat hij de meningen van Klaver over de open grenzen ‘tolereert’ of ‘verdraagt’, gebruikt het begrip in een oneigenlijke zin. Een lid van de PVV die een voorstander is van gesloten grenzen, en die vervolgens aangeeft dat hij van mening is dat Klaver zijn meningen mag uiten (maar het niet met hem eens is), is een tolerant mens.

Tolerantie is tegenwoordig tot deugd verheven, wat we ook terugvinden in een uitspraak van Voltaire, namelijk dat hij het oneens is met wat de spreker uit, maar dat hij bereid is om ervoor te sterven om het recht van expressie van de spreker te verdedigen. Dit wordt ook wel de Voltairiaanse tolerantie genoemd.

De Nederlandse Hoge Raad heeft een verdere interpretatie gegeven aan artikelen (artt.) 137c en d van het Wetboek van Strafrecht (Sr.) wat voor steun zorgt aan intolerantie tendensen. Een politicus zou er namelijk voor moeten zorgen dat er geen uitlatingen worden verspreid die tegenstrijdig zijn met de grondbeginselen van de Nederlandse democratische rechtsstaat. Daarbij gaat het niet alleen om de uitlatingen die aanzetten tot haat, geweld of discriminatie, maar nu ook uitlatingen die aanzetten tot ‘onverdraagzaamheid’. Dit is een nieuw criterium dat wordt gegeven aan artt. 137c en d Sr. De Hoge Raad voert hierdoor naast wettelijke criteria ook buitenwettelijke criteria voor de beperking van de vrijheid van expressie.

Echter blijkt dat het introduceren van het nieuwe criterium, ‘aanzetten tot onverdraagzaamheid’, zorgt voor een beperking op de vrijheid van meningsuiting. Hierdoor is het in strijd met twee verschillende beginselen van de democratische rechtsstaat, namelijk de democratie én vrijheid van expressie (Cliteur, 2016). Dit zal verder moeten toegelicht.

Het begrip verdraagzaamheid is een ingewikkeld concept, maar houdt in dat meningen worden gedoogd, en hierdoor leidt dit tot vergroting van de vrijheid van meningsuiting. Echter, door het introduceren van verdraagzaamheid als beperking op de vrijheid van expressie, krijgt verdraagzaamheid een andere betekenis. De vrijheid van meningsuiting maakt een groot deel uit van het democratische ideaal. Door het verkleinen van de vrijheid van expressie zal dit leiden tot een verkleining van het democratisch gehalte in de Nederlandse samenleving.

Verdraagzaamheid betekent ook het gedogen van meningen, waartegen men bezwaren heeft. In de klassieke vorm wordt verdraagzaamheid ingeroepen om de vrijheid van expressie te ondersteunen of te verbreden. De Hoge Raad introduceert verdraagzaamheid juist als een concept om opvattingen te beperken. Door de Hoge Raad betekent verdraagzaamheid momenteel dat onwelkome boodschappen of opvattingen moeten worden gedoogd. In de Nederlandse rechtsstaat zou men toch het recht moeten hebben om deze opvattingen te verdedigen, doordat er vrijheid van meningsuiting bestaat door art. 7 Grondwet (GW).

De ‘klassieke conceptie’ is ingenomen door de ‘multiculturalistische conceptie’ van tolerantie (Cliteur, 2016). In de klassieke conceptie speelt de Voltairiaanse tolerantie een grote rol; het vrije denken en spreken staat centraal. In het multiculturalistische ideaal staat het ‘geen aanstoot geven aan bepaalde groepen’ centraal. Er kan geconcludeerd worden dat tolerantie zich van vrijheidsbevorderend naar vrijheidsbeperkend heeft ontwikkeld.

Al met al ben ik van mening dat tolerantie in een vrije samenleving belangrijk is. Het Hof heeft een maatregel genomen waardoor de vrijheid van expressie is beperkt, wat altijd zal leiden tot een verminderde tolerantie. Dus: accepteer de mening van anderen, ook al ben jij geen voorstander van die mening. Alleen op deze manier zorgen we voor ‘echte’ tolerantie in de Nederlandse samenleving, waardoor gesprekken over de politiek en democratie kunnen worden bevorderd. Zoals Helen Keller ooit schreef: ”the highest result of education is tolerance”.

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s